Giriþ:
Bilindiði üzere, iþ hayatýnda bir çok iþletmenin yýlýn özel dönemlerinde çalýþanlarýna sosyal yardým adý altýnda erzak paketleri vermesi yaygýnlýk kazanmýþ, gelenek haline gelmiþ bir uygulamadýr. Böylece iþletmeler zaman zaman çalýþanlarýna ayni yardýmlar yaparak destek vermektedirler.
Özel dönemlerde çalýþan personele sosyal yardým adý altýnda erzak paketleri daðýtan iþletmelerin vergi kanunlarý karþýsýndaki durumu ve söz konusu olayýn muhasebeleþtirilmesi uygulamada tereddüt uyandýran bir konu olarak karþýmýza çýkmaktadýr.
Bu nedenle, bu tür yardýmlarýn vergi hukuku açýsýndan deðerlendirilmesi ve muhasebe kayýtlarýnýn yapýlmasý yazýmýzýn konusunu oluþturmaktadýr.
Gelir Vergisi Kanunu Karþýsýndaki Durum:
Gelir Vergisi Kanunu’nun 61. maddesinde ücret; “Ýþverene tabi ve belirli bir iþyerine baðlý olarak çalýþanlara hizmet karþýlýðý verilen para ve ayýnlar ile saðlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir” þeklinde tanýmlanmýþtýr. Ücretin tanýmýndan açýkça anlaþýlacaðý üzere para ile (nakit) ödeme dýþýnda “ayýnlar ile saðlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatler” de ücret olarak kabul edilmektedir.
Hizmet karþýlýðý verilen ayýnlar, verildiði gün ve yerdeki ortalama perakende fiyatlarý ile deðerlenir (GVK. Md:63). Perakende fiyat; iþlendikten sonra veya aynen tekrar satýþa arz edilmeyecek ve normal bir tüketicinin ortalama ihtiyacýný geçmeyecek miktardaki satýþlara uygulanan fiyatý ifade eder. Ayni deðerin verildiði gün ve yerde, bu tür satýþlar için uygulanan birden fazla fiyat varsa, bunlarýn ortalamasý alýnýr. Uygulama pratikliði açýsýndan aþaðýdaki yöntemlerde izlenebilir.
* Ýþveren, ücretliye verdiði malýn perakende satýþýný yapmakta ise, deðerleme kendi perakende satýþ fiyatýnýn ortalamasý ile yapýlabilir.
* Ücretliye verilen ayni deðer, hariçten satýn alýnmýþ ve satýn alýnan miktar, normal bir tüketicinin ortalama ihtiyacýný aþmýyorsa, diðer bir deyimle perakende satýþ fiyatý ile alýnmýþsa, alýþ fiyatý ile deðerlendirilebilir.
Büyük bir parti halinde alýnma varsa, satýn alma fiyatýnýn o yerdeki perakende satýþ fiyatý ortalamasýna tekabül ettiði söylenemez. Ortalama perakende satýþ fiyatýnýn ayrýca tespiti, deðerlemenin ona göre yapýlmasý gereklidir. Bu durumlarda, alýþ fiyatý ile, deðerleme fiyatý arasýndaki farkýn, masraf hesaplarýna alacak yazýlmasý icap eder.
* Ýþveren, ücretliye kendi imal ettiði (ve perakende satýþýný yapmadýðý) bir kýymeti verdiðinde, gene piyasadaki ortalama perakende satýþ fiyatý ile deðerleme yapmak zorundadýr. Ortalama perakende satýþ fiyatýnýn, gerektiðinde, mükellefin müracaatý üzerine takdir komisyonlarýnca da tespiti mümkündür.
Bu durumda çalýþanlara yapýlan gýda yardýmlarý çalýþan açýsýndan “Ücret”dir. Bu yardým karþýlýðýnda çalýþan kiþi bir iþverene tabi ve belirli iþyerine baðlý olarak erzak bedeli+K.D.V. kadar net bir menfaat saðlamýþ olacaktýr. Dolayýsýyla, saðlanan bu net menfaatin brüt tutarýnýn hesaplanarak, menfaatin elde edildiði aydaki brüt ücretine ilavesi gerekmektedir
Ayýn olarak yapýlan ödemeler SSK primlerinin hesabýna esas tutulacak tutarýn tespitinde dikkate alýnmayacaktýr. Ayýn olarak verilen ödemeler, sadece gelir vergisi kesintisi ve damga vergisine tabidir.
K.D.V. Karþýsýndaki Durum:
Katma Deðer Vergisi Kanunu’nun verginin konusunu ve verginin konusunu teþkil eden iþlemleri belirleyen 1. maddesinin 1 numaralý bendinde “ticari, sýnai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapýlan teslim ve hizmetlerin” katma deðer vergisine tabi olacaðý hüküm altýna alýnmýþtýr.
Ayný Kanunun teslim sayýlan halleri düzenleyen 3. maddenin a bendinde ise “vergiye tabi mallarýn her ne suretle olursa olsun vergiye tabi iþlemler dýþýndaki amaçlarla iþletmeden çekilmesi, vergiye tabi mallarýn iþletme personeline ücret, prim, ikramiye, hediye, teberru gibi namlarla verilmesi” nin teslim sayýlacaðý belirtilmiþtir.
Kanunun 5. maddesinde ise “vergiye tabi bir hizmetten iþletme sahibinin, iþletme personelinin veya diðer þahýslarýn karþýlýksýz yararlandýrýlmasý hizmet sayýlýr” hükmüne yer verilmiþtir.
Yapýlan açýklamalardan da anlaþýlacaðý üzere personele ayýn olarak veya hizmet olarak verilen ücretler katma deðer vergisinin konusuna girmektedir.
Dolayýsýyla iþverenin personeline yapmýþ olduðu erzak yardýmý teslimi K.D.V. yönünden, K.D.V. Kanunu’nun 3/a maddesi “Teslim Sayýlan Haller” kapsamýnda olup, K.D.V.’ye tabidir.
Uygulama Örneði ve Muhasebe Kayýtlarý:
Yazýmýzýn konusunu oluþturan çalýþanlara yönelik ayni yardýmlarýn muhasebeleþtirilmesi konusunu bir örnek yardýmýyla açýklamak, konunun anlaþýlabilirliði açýsýndan daha faydalý olacaktýr.
Örneðin; ECE A.Þ. Ramazan ayýnda personeline birer adet erzak paketi vermiþtir. Söz konusu bu mallarýn fatura toplamý (%8) KDV dahil 21.600,00 YTL’dir.
Bu durumda iþletmenin yapmasý gereken iþlemler ve muhasebe kayýtlarý sýrasýyla aþaðýdaki þekilde olacaktýr.
Satýn alýnan mala iliþkin toplam K.D.V. dahil tutarý net ödeme varsayýlacak ve bu tutardan brüt tutar bulunarak gider yazýlacak ücret tutarý bulunacaktýr.
Bu brütleþtirme iþlemi yapýlýrken personelin diðer ücretlerinin birlikte ele alýnmasý uygulanacak vergi oranýnýn tespiti açýsýndan önem taþýyacaktýr.
Konuya iliþkin muhasebe kayýtlarý aþaðýdaki gibi olacaktýr.
1- Mallarýn Ýlk Satýn Alýnmasý Anýndaki Yapýlacak Kayýt
------------------------------------------- / ---------------------------------------------
157 DÝÐER STOKLAR 20.000,00
01 Personele Verilecek Mallar
191 ÝNDÝRÝLECEK KDV 1.600,00
320 SATICILAR 21.600,00
Çalýþanlara yardým amaçlý satýn alýnan gýdalarýn kayda alýnmasý
--------------------------------------------- / -------------------------------------------
2- Ücrete Ýliþkin Muhasebe Kayýtlarý
Personelin % 20’lik dilimden vergilendirildiði varsayýlýrsa, bu durumda brütleþtirme iþlemi aþaðýdaki þekilde olacak ve muhasebe kaydý yapýlacaktýr.
Brüt Ücret = Net Tutar / ( 1 – ( Gelir Vergisi Oraný + Damga Vergisi ) )
Gelir Vergisi = Brüt Ücret x Gelir Vergisi Oraný
Damga Vergisi = Brüt Ücret x Damga Vergisi Oraný
Buna göre;
Brüt Ücret = 21.600,00 / ( 1 – ( 0,20 + 0,006 ) )
= 21.600,00 / 0,794
= 27.204,03
Gelir Vergisi = 27.204,03 x % 20
= 5.440,81
Damga Vergisi = 27.204,03 x % 0,6
= 163, 22
------------------------------------------ / ----------------------------------------------
720 DÝREKT ÝÞÇÝLÝKLER 27.204,03
360 ÖDENECEK VERGÝ VE FONLAR 5.604,03
01 Gelir Vergisi ( 5.440,81 )
02 Damga Vergisi ( 163,22 )
335 PERSONELE BORÇLAR 21.600,00
Çalýþanlara yardým amaçlý satýn alýnan gýdalarýn ücret olarak muhasebeleþtirilmesi
------------------------------------------ / ----------------------------------------------
335 PERSONELE BORÇLAR 21.600,00
157 DÝÐER STOKLAR 20.000,00
391 HESAPLANAN KDV 1.600,00
01 Ýlave Edilecek KDV
Çalýþanlara yardým amaçlý satýn alýnan gýdalarýn çalýþanlara verilmesi
------------------------------------------ / ----------------------------------------------
Sonuç:
Çalýþanlara yönelik özel günlerdeki ayni yardýmlar yukarýda açýklanan düzenlemeler çerçevesinde ele alýnmasý ve örnekte gösterildiði üzere muhasebe kaydýna geçilmesi uygun olacaktýr.
Öte yandan yukarýdaki brütleþtirme iþleminin global rakamlar üzerinden deðil de, iþçi baþýna düþen tutar hesaplanarak yapýlmasýnda fayda bulunmaktadýr.
Zira çalýþanlarýn her biri almýþ olduklarý ücret durumuna göre farklý vergi dilimlerine girebilecekler, dolayýsýyla farklý oranlarda vergilendirilebileceklerdir. Bu durumda ücretin brütleþtirilmesi de ona göre olacaktýr.
Saygýlarýmýzla
YANIT
YEMÝNLÝ MALÝ MÜÞAVÝRLÝK
VE DENETÝM ANONÝM ÞÝRKETÝ
VERGÝ BÖLÜMÜ
|
|
1.) Genel Bilgiler…:
Satýþlarý arttýrmak amacýyla, satýlan mallarýn yanýnda ayrýca bir bedel alýnmadan verilen mallar “Promosyon” olarak tanýmlanmaktadýr.
Piyasadan satýn alýnan veya ithal edilen mallarýn ayrýca bir bedel alýnmadan PROMOSYON olarak verilmesinde “K.D.V.” uygulanmamaktadýr.
Kurum ve kuruluþlarýn iktisadi faaliyetlerini geniþletme, emsal iþletmelerle rekabet edilebilme, üretim veya satýþýný yaptýklarý mallara olan talebi koruma veya arttýrma amacýyla, bir malýn yanýnda baþka bir mal verilmesi þeklinde gerçekleþen iþlemlerde, promosyon ürünü açýsýndan bir bedelsiz teslim söz konusu olmayýp, promosyon ürünlerinin bedelleri firmalar yönünden “Pazarlama Gideri” niteliði taþýmaktadýr.
Reklam ve tanýtým amaçlý bedelsiz mal teslimi ile ilgili vergilendirmede uzun süre belirsizlik yaþandýktan sonra, 25.12.1995 tarihinde yayýmlanan “50 Seri No’lu Katma Deðer Vergisi Genel Tebliði” ile konu açýklýða kavuþmuþtur.
2.) 50 Seri No’lu K.D.V. Genel Tebliði.....:
Bahsekonu teblið etüd edildiðinde, özetle þu yasal düzenlemeleri görmekteyiz.
2.1:) Promosyon ürünü verilmesi sayesinde firmanýn geniþleyen faaliyeti ile baðlantýlý olarak iþletmede yaratýlan katma deðer artmaktadýr.
2.2:) Piyasadan satýn alýnan veya ithal edilen mallarýn, promosyon ürünü olarak müþterilere verilmesi, mükellefler açýsýndan pazarlama gideri olup, bu mallarýn alýþ bedelleri G.V.K. 40/1. bendi kapsamýnda “GÝDER” olarak kaydedilmektedir.
2.3:) Firmanýn yarattýðý katma deðer içinde vergilenen promosyon ürünlerinin müþterilere verilmesi sýrasýnda Katma Deðer Vergisi hesaplanmasýna gerek bulunmamakta ve bu ürünler için YÜKLENÝLEN K.D.V. ÝNDÝRÝM konusu yapýlmaktadýr.
Görüldüðü gibi; Promosyon ürünleri bedelsiz ilave teslim yapýldýðý esasýnda Katma Deðer Vergisine tabi tutulmadýðý gibi, bunlarýn tedarikine baðlý olarak ödenmiþ girdi vergilerinin “ÝNDÝRÝM” konusu yapýlacaðý da prensip olarak kabul edilmektedir.
Ancak;
Promosyon ürününün daha düþük orana tabi malýn yanýnda verilmesi durumunda “Özel Düzenleme” mevcut olup, sadece bu koþullarda “ÝNDÝRÝME”, belli ölçüde kýsýtlamalar getirilmektedir.
3.) Sonuç….:
Yukarýda kaydedilen yasal düzenlemeler kapsamýnda konuya iliþkin uygulamalarýn aþaðýdaki ayrýntýlarý tatbik etmek suretiyle yapýlmasý Yeminli Mali Müþavirliðimizce tavsiye olunur.
3.1:) Müþteriye mal teslimi suretiyle yapýlan satýþta kesilen satýþ faturasýnýn belli bir oranýnda ayrýca “Bedelsiz Promosyon Ürünü” teslim edildiðinde, gerekli bilgiler fatura düzeni içinde verildiðinden uygulama tamamlanmakta ve sorun olmamaktadýr. Fiilen satýlan malýn satýþ bedeli ve bedelsiz verilen promosyon ürünleri fatura düzeni içeriðinde kayýtlý bulunduðundan belge (fatura) ispat edici vesika olmaktadýr.
Uygulamanýn yukarýdaki (3.1:) maddesinde kaydedilen þekil ve tarzda yapýlmadýðý durumlarda ise - örneðin bedelsiz promosyon ürünlerin dönem bittikten sonra verildiði durumlar - aþaðýda açýklandýðý þekilde yapýlmasý uygun olacaktýr.
3.2:) Satýþýn yapýldýðý “MÜÞTERÝ” ile “MÜÞTERÝ” tarafýndan ürünlerin satýlmasý durumunda uygulanacak (Promosyon-Bedelsiz Ürüne Ait) PROTOKOL-SÖZLEÞME ispat edici vesaik olarak öncelikle elimizde mevcut bulunmalýdýr, boyle bir Protokol-Sözleþme yoksa hazýrlanmalýdýr.
3.3:) MÜÞTERÝ'nin aylýk toplam satýþlarýný gösterir ÜRÜN SATIÞ LÝSTESÝ tarafýmýzda mevcut bulunmalý ve bu liste içinde bizim ÜRÜNLERÝMÝZ (Adet ve Tutar) belirlenmelidir.
3.4:) Yukarýdaki (3.3:) maddesinde kaydedilen listeden belirlenen ürünler bizim ile MÜÞTERÝ arasýnda karþýlýklý mutabakat-yazýþma neticesi teyit edilmelidir.
3.5:) Protokol-Sözleþme koþullarýna uygun olan ve mutabýk kalýnan bedelsiz verilecek ürünler tarafýmýzdan fatura edilmelidir. (PROMOSYON ÜRÜNÜ OLARAK, BEDELSÝZ.)
3.6:) Promosyon ürünü olarak bedelsiz tanzim edilen fatura içeriðinde “50 SERÝ NO’LU K.D.V. GENEL TEBLÝÐÝ KAPSAMINDA PROMOSYON ÜRÜNÜ OLARAK TESLÝM EDÝLDÝÐÝNDEN K.D.V.YE TABÝ DEÐÝLDÝR” ibaresi yazýlmalý ve faturanýn arkasýna müþteri ile yapýlan mutabakat yazýsý koyulmalýdýr.
3.7:) Veya müþteri ile aramýzda mutabýk kalýnan teyit yazýsý üzerine, tanzim edilen promosyon faturasýnýn tarih ve numarasýnýn da illiyet kurulmasý açýsýndan yazýlmasý da uygun olacaktýr.
Keyfiyet bilgilerinize sunulur.
Saygýlarýmýzla
YANIT
YEMÝNLÝ MALÝ MÜÞAVÝRLÝK
VE DENETÝM ANONÝM ÞÝRKETÝ
NECDET ÖZSEZGÝN
|
|
.jpg)
